روش درست مصرف کود مرغی برای باغات و زراعت

کود مرغی به عنوان یکی از غنی‌ترین انواع کود آلی مرغی، نقشی کلیدی در بهبود ساختار خاک، افزایش ماده آلی خاک و ارتقای بهره‌وری محصولات کشاورزی ایفا می‌کند. این کود سرشار از نیتروژن آلی خاک، فسفر، پتاسیم و عناصر کم‌مصرف است که باعث افزایش فعالیت میکروارگانیسم‌های خاک و آزادسازی عناصر غذایی تثبیت‌شده می‌شود. با این حال، استفاده نادرست و غیراصولی از آن می‌تواند باعث بروز سوزندگی شدید ریشه، افزایش شوری خاک و خسارات سنگین مالی به کشاورزان شود.

بسیاری از کشاورزان این سوال را مطرح می‌کنند که روش درست مصرف کود مرغی برای باغات و زراعت چیست؟ و مقدار مصرف کود مرغی در هکتار چقدر باید باشد؟ در این مقاله جامع، کالبدشکافی دقیقی از نحوه استفاده از کود مرغی، بهترین زمان مصرف کود مرغی، دوزهای دقیق برای محصولات مختلف مانند گندم، ذرت و پسته، و مقایسه انواع فرمولاسیون‌های آن به صورت علمی ارائه می‌دهیم.

کود مرغی چیست؟ (عناصر موجود در کود مرغی)

برای شناخت دقیق مصرف کود مرغی در کشاورزی، ابتدا باید ساختار شیمیایی و ارزش تغذیه‌ای آن را بشناسیم. کود مرغی فضولات حاصل از طیور گوشتی یا تخم‌گذار است که نسبت به سایر کودهای دامی (مانند کود گاوی یا گوسفندی) درصد نیتروژن و فسفر بسیار بالاتری دارد.

عناصر موجود در کود مرغی شامل چه مواردی می‌شود؟

عناصر موجود در این کود آلی شامل بخش‌های زیر است:

• عناصر پرمصرف (ماکرو): نیتروژن (بخش عمده آن به صورت نیتروژن آلی)، فسفر و پتاسیم .
• عناصر کم‌مصرف (میکرو): کلسیم، منیزیم، گوگرد، آهن، روی، منگنز و مس.
• ماده آلی: تحریک‌کننده فعالیت‌های بیولوژیک و افزایش کلاته‌سازی طبیعی عناصر.

جدول عناصر کود مرغی (درصد تقریبی در ماده خشک)

عنصر / شاخص	میزان تقریبی در کود مرغی خام	میزان تقریبی در کود مرغی فرآوری شده (پلیت)
نیتروژن کل (N)	۲.۵ تا ۴ درصد	۳ تا ۵ درصد
فسفر قابل جذب (P_2O_5)	۱.۵ تا ۳ درصد	۲.۵ تا ۴ درصد
پتاسیم (K_2O)	۱.۵ تا ۲.۵ درصد	۲ تا ۳ درصد
ماده آلی (OM)	۴۰ تا ۵۰ درصد	۵۰ تا ۶۰ درصد
کلسیم (Ca)	۴ تا ۸ درصد	۵ تا ۹ درصد
نسبت کربن به نیتروژن (C/N)	۹ تا ۱۲	۱۰ تا ۱۴

مزایای استفاده از کود مرغی چیست؟

آگاهی از مزایای کود مرغی نشان می‌دهد چرا این ماده یکی از محبوب‌ترین نهاده‌ها در میان باغداران و زارعان است:

۱. اصلاح خاک با کود مرغی: متخلخل کردن خاک‌های سنگین رسی و افزایش نگهداری آب در خاک‌های شن و ماسه‌ای.

۲. افزایش فعالیت میکروارگانیسم‌های خاک: ارائه منبع انرژی آلی برای جلبک‌ها، قارچ‌ها و باکتری‌های مفیدی مانند تیوباسیلوس.

۳. آزادسازی عناصر غذایی: تولید اسیدهای آلی طبیعی طی تجزیه کود که باعث حل شدن فسفر و پتاسیم تثبیت‌شده در خاک‌های آهکی می‌شود.

۴. افزایش سرعت رشد: تامین نیتروژن با کیفیت بالا جهت افزایش فتوسنتز و رشد رویشی.

بهترین نوع کود مرغ کدام است؟ (کدام کود مرغی بهتر است؟)

برای انتخاب صحیح، باید فرمولاسیون‌های مختلف کود مرغی را بشناسیم:

۱. کود مرغی فرآوری شده (کود مرغی گرانوله و پلیت مرغی)

کود مرغی پلیت چیست؟ پلت مرغی همان فضولات خام است که در کارخانه تحت دمای بالا استریل شده، بذر علف‌های هرز و باکتری‌های مضر آن نابود گشته و به صورت استوانه‌های فشرده درآمده است. این نوع کود عاری از بیماری است و خطرات سوزندگی ریشه را به شدت کاهش می‌دهد.

۲. کود مرغی پوسیده

کود مرغی خام که طی فرآیند دپوسازی همراه با رطوبت و هوادهی کاملاً دپو و خنثی شده است. این کود نسبت به نوع خام خطر کمتری دارد اما همچنان حجم زیادی از نیتروژن آن به صورت گاز آمونیاک به هدر رفته است.

۳. کود مرغی مایع

فرمولاسیون‌های مایعی هستند که از عصاره‌گیری کود مرغی همراه با اسید هیومیک و اسیدهای آمینه به دست می‌آیند و قابلیت تزریق در سیستم آبیاری قطره‌ای و محلول‌پاشی را دارند.

نتیجه‌گیری: بهترین نوع کود مرغ برای چالکود باغات و زیرکشت زراعت، پلیت مرغی یا کود مرغی فرآوری شده است؛ زیرا استریل بوده، سوزندگی ندارد و به صورت تدریجی عناصر را آزاد می‌کند.

بهترین زمان استفاده از کود مرغی کی می باشد؟

زمان‌بندی مصرف کود مرغی بسته به نوع محصول (باغی یا زراعی) متفاوت است:

• کود مرغی برای باغ (درختان میوه): بهترین زمان، اواخر زمستان (دی تا اسفند ماه) به صورت چالکود در زمان خواب درختان است.
• کود مرغی برای زراعت (مزارع): بهترین زمان، قبل از کاشت محصول و هنگام خاک‌ورزی در پاییز یا اوایل بهار است.
• بهترین زمان مصرف کود مایع مرغی: در طول فصل رشد، هنگام رشد سریع رویشی و قبل از فاز گلدهی کامل به صورت کودآبیاری.

نحوه مصرف کود مرغی و روش درست اجرای آن

اجرای روش مصرف کود مرغی باید با دقت بالا انجام شود تا از هرگونه آسیب به ریشه جلوگیری شود:

۱. مصرف کود مرغی در باغات (کود مرغی برای درختان میوه)

در باغات میوه، کود جامد (خام یا پلت) مطلقاً نباید روی سطح خاک رها شود یا با ساقه درخت تماس داشته باشد.

• روش چالکود یا شیارکود: در انتهای سایه‌انداز درخت، کانالی به عمق ۳۰ تا ۵۰ سانتی‌متر حفره کرده، کود مرغی پوسیده یا پلت را همراه با کودهای گوگردی خاکی و هیومیک اسید قرار داده و روی آن را با خاک پر کنید.

۲. مصرف کود مرغی در زراعت (کود مرغی برای محصولات زراعی)

• روش زیر شخم: پلت یا کود مرغی گرانوله را با دستگاه کودپاش سانتریفیوژ روی سطح مزرعه پخش کرده و بلافاصله با دیسک یا شخم عمیق در عمق ۱۵ تا ۲۵ سانتی‌متری خاک دفن کنید تا از خروج گاز آمونیاک جلوگیری شود.

۳. نحوه مصرف کود مرغی مایع

کود مایع مرغی از طریق سیستم آبیاری (کودآبیاری) استفاده می‌شود. استفاده از شیرابه کود مرغی سنتی (که به صورت دستی و خیساندن کود خام در بشکه تهیه می‌شود) به دلیل داشتن آلودگی‌های قارچی شدید و EC بسیار بالا به هیچ عنوان توصیه نمی‌شود؛ در عوض باید از عصاره‌های مایع استاندارد صنعتی استفاده نمود.

میزان و مقدار مصرف کود مرغی برای محصولات مختلف

تعیین مقدار مصرف کود مرغی به سن درخت، آزمایش خاک، نوع محصول و نوع کود (پلت یا خام) بستگی دارد.

مقدار مصرف کود مرغی در هکتار

به طور کلی برای مزارع زراعی:

• کود مرغی پلیت یا فرآوری شده: ۱.۵ تا ۳ تن در هکتار.
• کود مرغی پوسیده خاکی: ۳ تا ۵ تن در هکتار.

میزان مصرف کود مرغی برای درختان میوه

• درختان جوان (۲ تا ۵ ساله): ۱ تا ۲ کیلوگرم پلت مرغی برای هر درخت.
• درختان بالغ بارده (بالای ۶ سال): ۳ تا ۵ کیلوگرم پلت مرغی به صورت چالکود.

مقدار مصرف کود مرغی برای هر درخت پسته

پسته به شوری حساس است. بهترین زمان مصرف کود مرغی برای پسته اواخر زمستان است.

• مقدار مصرف: برای درختان بالغ پسته، ۳ تا ۶ کیلوگرم پلت مرغی فرآوری شده (یا ۵ تا ۸ کیلوگرم کود مرغی کاملاً پوسیده) به صورت شیارکود در سایه‌انداز توصیه می‌شود.

بهترین زمان و مقدار مصرف کود مرغی برای گندم

• زمان: قبل از کاشت پاییزه (همراه با شخم اولیه).
• مقدار مصرف کود مرغی در هکتار برای گندم: ۱.۵ تا ۲.۵ تن پلت مرغی در هکتار.
• مقدار مصرف کود مایع مرغی برای گندم: ۱۰ تا ۲۰ لیتر در هکتار همراه با آب آبیاری در مرحله پنجه‌زنی و ساقه رفتن.

بهترین زمان مصرف کود مرغی برای ذرت

• زمان: قبل از کاشت و هنگام آماده‌سازی زمین.
• مقدار: ۲ تا ۳ تن پلت مرغی در هکتار به صورت زیر شخم.

مصرف کود مرغی برای چه مواردی استفاده می‌شود؟

در پاسخ به این که کود مرغی برای چه محصولاتی مورد استفاده قرار می‌گیرد؟، می‌توان گفت این کود برای طیف وسیعی از محصولات کشاورزی کاربرد دارد:

• درختان میوه: پسته، مرکبات، سیب، انگور، گردو و انار.
• محصولات زراعی: گندم، جو، ذرت، چغندرقند و کلزا.
• محصولات صیفی و سبزیجات: گوجه‌فرنگی، خیار، هندوانه و خربزه.

در دو حالت مصرف آن توصیه می‌شود:

۱. جهت اصلاح بافت خاک‌های کم‌خاک‌ورزی شده و فقیر از ماده آلی در ابتدای فصل یا زمستان.

۲. جهت تحریک رشد رویشی و تامین نیتروژن پایه در ابتدای دوره رشد زراعی.

خطرات و عوارض مصرف نادرست کود مرغی

• سوزندگی ریشه: استفاده از کود خام آمونیاک‌دار ریشه را کاملاً می‌سوزاند.
• شور کردن خاک: EC کود مرغی بالا است و مصرف بی‌رویه آن خاک را شور می‌کند.
• افزایش علف‌های هرز: کود مرغی خام سرشار از بذور علف هرز است.

جمع‌بندی و نتیجه‌گیری عملی

اجرای روش درست مصرف کود مرغی برای باغات و زراعت نیازمند فاصله گرفتن از روش‌های سنتی و حرکت به سمت مصرف کود مرغی فرآوری شده و پلیت مرغی است.

با رعایت زمان مصرف کود مرغی (اواخر زمستان برای باغات و قبل از کشت برای مزارع)، اجرای روش چالکود و رعایت دقیق مقدار مصرف کود مرغی در هکتار، می‌توان به بالاتری میزان جذب، اصلاح بافت خاک و افزایش چشمگیر عملکرد محصول دست یافت.

منابع

کارشناسان کشاورزی

سایت های کشاورزی معتبر

سایت تتاکو