مدیریت بهداشت و سلامت گیاهان در محیطهای مختلف، از مزارع وسیع گرفته تا گلدانهای کوچک آپارتمانی، نیازمند یک برنامه مراقبتی دقیق و منسجم است. در چرخه نگهداری از گیاهان، هماهنگی کامل میان بخشهای تغذیهای و حفاظتی اهمیت بسیار بالایی دارد. همانطور که انتخاب و مصرف درست انواع کودهای تقویتی و ارگانیک، بستر لازم را برای توسعه ریشهها، شادابی برگها و بهبود عملکرد فسیولوژیک گیاه فراهم میکند، شناخت آفات و کنترل به موقع آنها نیز برای حفظ این سرمایه حیاتی است؛ چرا که طغیان آفات مکندهای مانند شته میتواند تمام اثرات مثبت مواد مغذی و نهادههای کودی را به سرعت خنثی کند. در این مقاله جامع، به بررسی علت شته زدن گل، معرفی گیاهان حساس و آموزش انواع روشهای طبیعی، خانگی و شیمیایی برای از بین بردن این آفت میپردازیم.
۱. علت شته زدن گل و گیاهان چیست؟
بسیاری از علاقهمندان به گل و گیاه با این چالش مواجه میشوند که علت شته زدن گل در خانه یا حیاط چیست؟ شتهها حشرات بسیار کوچکی هستند که به دلیل داشتن قطعات دهانی ثاقب-مکنده، برای بقای خود به شیره پرورده گیاهان نیازمندند. علت اصلی هجوم آنها، وجود بافتهای جوان، ترد، نرم و سرشار از ترکیبات قند و اسیدهای آمینه در گیاه است.
عواملی مانند رطوبت بالای محیط، عدم تهویه مناسب هوا (به ویژه در محیطهای بستهای مثل خانه و گلخانه)، تراکم بیش از حد گلدانها در کنار یکدیگر و مصرف بیش از حد کودهای نیتروژنه (که باعث تولید بافتهای بیش از حد آبدار و ترد در گیاه میشود) شرایط را برای استقرار و تکثیر انفجاری این آفت فراهم میکنند. علاوه بر این، باد، جابجایی گلدانهای آلوده جدید بدون قرنطینه و حتی انتقال توسط لباس یا بدن حیوانات خانگی از عوامل اصلی ورود شته به محیطهای خانگی است.
۲. چه درختانی بیشتر دچار شته می شوند؟
در فضای باز و باغات، شتهها طیف وسیعی از گیاهان را هدف قرار میدهند، اما برخی از گونههای گیاهی به دلیل ساختار شیره و جذابیت بافتی، بیشتر در معرض آلودگی هستند. در پاسخ به این سوال که چه درختانی بیشتر دچار شته می شوند؟ میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- درختان هستهدار: هلو، شلیل، آلو و گوجهسبز شدیداً در اوایل بهار مورد هجوم شته سبز قرار میگیرند.
- درختان مرکبات: پرتقال، لیمو و نارنج در فصل بهار با طغیان شتههای سیاه و سبز مواجه میشوند که باعث لوله شدن برگهای جوان آنها میشود.
- درختان آجیلی: بادام و گردو از دیگر میزبانهای محبوب این آفت در باغات به شمار میروند.
- درخت انار: این درخت یکی از حساسترین میزبانها به شته سیاه است که خسارت شدیدی به گلها و انارهای تازه تشکیل شده وارد میکند.
- گیاهان زینتی و گلها: در میان گلهای زینتی، گل رز (ساناز)، انواع داودی و حسنیوسف بیشترین حساسیت را به این آفت دارند.
۳. روشهای غیر شیمیایی مبارزه با شته (راهکارهای فیزیکی و باغبانی)
در مدیریت تلفیقی آفات، پیش از رفتن به سراغ روشهای شیمیایی، استفاده از متدهای فیزیکی و به زراعی در اولویت قرار دارد. این اقدامات ساده و در عین حال بسیار موثر هستند:
۳.۱. پاشیدن آب با فشار به گیاهان
یکی از ابتداییترین و کارآمدترین روشها برای محیطهای باز و حتی گلدانهای مقاوم، پاشیدن آب با فشار به گیاهان است. فشار آب میتواند فورا کلونیهای شته را از روی شاخهها و پشت برگها جدا کرده و به زمین بیندازد. شتهها حشرات بسیار تنبلی هستند و پس از سقوط روی خاک، به دلیل نداشتن توانایی حرکتی بالا، معمولاً قبل از بازگشت به روی گیاه توسط شکارچیان خاک خورده شده یا از گرسنگی تلف میشوند.
۳.۲. استفاده از خاکستر چوب
یک روش سنتی و ارگانیک برای دور کردن آفات، استفاده از خاکستر چوب است. پاشیدن مقدار کمی خاکستر چوب الک شده روی برگهای مرطوب گیاه، محیط را برای تغذیه و حرکت شتهها ناامن میکند. همچنین ذرات ریز خاکستر با جذب رطوبت بدن حشرات ظریف، موجب از بین رفتن آنها میشود. علاوه بر این، خاکستر چوب حاوی پتاسیم بوده و به تقویت گیاه نیز کمک میکند.
۴. ۱۵ روش و طرز تهیه حشره کش خانگی و آفت کش های طبیعی
برای کنترل آفت در محیطهای خانگی، گلخانههای کوچک و باغات ارگانیک، استفاده از سموم شیمیایی خطرناک به هیچ وجه توصیه نمیشود. در ادامه، دستورالعملهای طلایی از روش های تهیه آفت کش و حشره کش طبیعی یا خانگی را بررسی میکنیم که به راحتی برای از بین بردن شته در خانه و گلدان قابل استفاده هستند.
۴.۱. استفاده از روغن برای درست کردن آفت کش های طبیعی
روغنهای گیاهی یا معدنی یکی از بهترین پایهها برای خفه کردن آفات غشایی هستند. برای تهیه این ترکیب، یک فنجان روغن مایع گیاهی را با یک قاشق غذاخوری مایع ظرفشویی مخلوط کرده و به شدت تکان دهید تا یک محلول غلیظ شیریرنگ بدست آید. در زمان مصرف، دو قاشق چایخوری از این محلول را در یک لیتر آب حل کرده و روی گیاه مهپاش کنید. این روغن لایه محافظ بدن آفت را پوشانده و منافذ تنفسی آن را مسدود میکند.
۴.۲. از روغن چریش استفاده کنید
روغن چریش (Neem Oil) یک آفتکش ارگانیک فوقالعاده قوی است که از درخت چریش استخراج میشود. این روغن حاوی موادی است که سیستم هورمونی حشرات را مختل کرده و مانع از تغذیه و تولید مثل آنها میشود. برای مصرف، ۵ میلیلیتر روغن چریش را به همراه چند قطره مایع ظرفشویی در یک لیتر آب ولرم حل کرده و هر دو هفته یکبار روی اندامهای گیاه اسپری کنید. این روش برای از بین بردن شته سفید گل و سایر حشرات مکنده بسیار موثر است.
۴.۳. انواع روش های از بین بردن شته گلدان با مایع ظرفشویی
استفاده از شویندهها سادهترین روش خانگی است. از بین بردن شته با مایع ظرفشویی یا به عبارتی از بین بردن شته گلدان با مایع ظرفشویی به این صورت است که مواد سورفکتانت موجود در مایع، لایه مومی بدن شته را حل کرده و باعث از دست رفتن آب بدن و خفگی آفت میشوند. دوز استاندارد آن مخلوط کردن یک قاشق چایخوری مایع ظرفشویی در یک لیتر آب است. برای افزایش کارایی، میتوانید این ترکیب را با روشهای دیگر مانند عصاره سیر مخلوط کنید.
۴.۴. استفاده از صابون حشره کش
صابونهای حشرهکش (صابونهای پتاسیمی) نسخههای تجاری و استاندارد شده شویندههای خانگی هستند. استفاده از صابون حشره کش برخلاف مایع ظرفشویی معمولی، هیچگونه خطری برای گیاهسوزی ندارد، چربی و عسلک روی برگها را کاملاً تمیز کرده و فرآیند فتوسنتز را احیا میکند و در عین حال شتهها را به طور کامل نابود میسازد.
۴.۵. از بین بردن شته با سرکه
سرکه سفید به دلیل خاصیت اسیدی اسید استیک، یک دافع و کشنده ملایم برای حشرات ظریف است. از بین بردن شته با سرکه از طریق مخلوط کردن ۲ قاشق غذاخوری سرکه سفید در یک لیتر آب به همراه چند قطره مایع ظرفشویی انجام میشود. این ترکیب را ابتدا روی بخش کوچکی از گیاه تست کنید تا از عدم بروز سوختگی مطمئن شوید.
۴.۶. از بین بردن شته و از بین بردن شته گلدان با دارچین
دارچین یک ماده ضدقارچ و دافع حشرات بسیار قوی است. از بین بردن شته با دارچین و به ویژه از بین بردن شته گلدان با دارچین به دو روش انجام میشود: پاشیدن پودر دارچین روی خاک گلدان برای دور کردن مورچهها (مورچهها حامی شتهها هستند) و یا جوشاندن یک قاشق غذاخوری دارچین در یک لیتر آب، صاف کردن آن پس از سرد شدن و اسپری کردن آن روی کلونی شتهها.
۴.۷. انواع روش های از بین بردن شته گلدان با الکل
الکل پیوند کلاژن و پوشش خارجی بدن شتهها را به سرعت ذرات خود حل میکند. برای استفاده از انواع روش های از بین بردن شته گلدان با الکل، میتوانید الکل ایزوپروپیل ۷۰ درصد را به نسبت یک به کلاه (یک قسمت الکل و یک قسمت آب) مخلوط کرده و با یک گوشپاککن به طور مستقیم روی کلونی شتهها بمالید یا روی بخشهای آلوده اسپری کنید. الکل به سرعت تبخیر میشود، اما نباید زیر نور مستقیم خورشید استفاده شود.
۴.۸. از بین بردن شته با جوش شیرین
جوش شیرین یک ترکیب عالی برای مهار آفات و بیماریها است. از بین بردن شته با جوش شیرین با فرمولاسیون: یک قاشق چایخوری جوش شیرین، نصف قاشق چایخوری مایع ظرفشویی و یک لیتر آب ولرم ساخت و مصرف میشود. این محلول تعادل اسیدیته بدن حشره را برهم میزند.
۴.۹. از بین بردن شته گلدان با نوشابه
یک متد تجربی دیگر در میان برخی گیاهدوستان، از بین بردن شته گلدان با نوشابه است. اسید فسفریک و قند بالای موجود در نوشابه سیاه پس از خشک شدن، لایهای بسیار چسبناک روی بدن شته ایجاد کرده و مجاری تنفسی آن را کاملاً مسدود میکند. برای این کار نوشابه سیاه را بدون رقیق کردن روی آفت اسپری میکنند و چند ساعت بعد برای جلوگیری از تجمع قارچها و مگسها، برگها را با آب ولرم شستشو میدهند.
۴.۱۰. سم خانگی برای مگس سفید و سایر آفات برگی
در قالب روشهای جامع خانگی، میتوانید با ترکیب کردن یک بوته سیر رنده شده، یک عدد پیاز کوچک و یک قاشق چایخوری پودر فلفل قرمز در یک لیتر آب گرم، یک سم خانگی برای مگس سفید، شته و کنهها بسازید. این محلول را پس از یک روز استراحت صاف کرده، یک قاشق مایع ظرفشویی به آن اضافه کنید و روی گیاه بپاشید. بوی تند و تندی فلفل، آفات را به سرعت نابود و دفع میکند.
(توضیح کاربردی: این ترکیبات خانگی تند علاوه بر شته، در زمینه کنترل سایر آفات باغچه مانند از بین بردن کرم برگخوار به روش طبیعی و همچنین از بین بردن کرم سبزیجات در مزارع کوچک بسیار کارآمد هستند؛ زیرا محیط برگ را برای تغذیه لاروها کاملاً ناگوار و سمی میکنند.)
۵. روش های شیمیایی مبارزه با شته
زمانی که باغات وسیع یا مزارع بزرگ دچار طغیان شدید آفت میشوند و یا متدهای طبیعی پاسخگو نیستند، باید به سراغ روش های شیمیایی مبارزه با شته رفت. در این متد، سرعت عمل و انتخاب سم مناسب اهمیت بالایی دارد.
۵.۱. از بین بردن شته سیاه و شتههای مقاوم با سموم سیستمیک
شتههای تیره رنگ مانند شته سیاه انار یا باقلا مقاومت بالایی دارند و معمولاً در برگهای کاملاً لوله شده پنهان میشوند. برای از بین بردن شته سیاه بهترین راهکار، استفاده از سموم سیستمیک و نفوذی است. این سموم وارد جریان شیره گیاهی شده و آفت با مکیدن شیره مسموم میشود. سم ایمیداکلوپراید (کنفیدور) و استامیپرید (موسپیلان) از بهترین گزینهها در این بخش هستند.
۵.۲. سموم اختصاصی شتهکش کمخطر
در مزارع و باغات مدرن، برای جلوگیری از نابودی حشرات مفید (مانند کفشدوزکها) و زنبورهای عسل، از سموم اختصاصی شتهکش استفاده میشود. سم فلونیکامید (تپکی) و پیمتروزین (چس) نمونههای فوقالعادهای هستند که بدون آسیب به اکوسیستم، شتهها را مهار میکنند. روش از بین بردن شته درختان در مقیاس بزرگ به شدت وابسته به زمانبندی (بلافاصله پس از ریزش گلبرگها در بهار) و کالیبراسیون دقیق دستگاه سمپاش است.
۶. جمعبندی و نتیجهگیری عملی
کنترل شته در گیاهان گام مهمی در حفظ زنده بودن و باردهی محصولات کشاورزی و گلهای آپارتمانی است. انواع روشهای از بین رفتن شته گلدان و درختان نشان میدهد که در مقیاسهای کوچک و محیطهای خانگی، متدهای ارگانیک و طبیعی مانند شستشو با فشار آب، مصرف صابونهای حشرهکش، روغن چریش، الکل و محلولهای خانگی دارچین و مایع ظرفشویی بالاترین ایمنی و کارایی را دارند. در مقابل، برای مزارع و باغات بزرگ در شرایط طغیانی، سموم سیستمیک انتخابی بهترین کارایی را از خود نشان میدهند. در کنار تمام این فرآیندهای حفاظتی، همواره به یاد داشته باشید که تغذیه اصولی گیاه با یک برنامه کودی متعادل، ساختار سلولی برگها را مستحکمتر کرده و مقاومت طبیعی گیاه را در برابر نفوذ آفات مکنده ارتقا میدهد.
۱. چرا بعد از استفاده از مایع ظرفشویی، نوک برگهای گل آپارتمانی من سوخت؟
این مشکل به دلیل بالا بودن دوز مصرفی مایع ظرفشویی یا سمپاشی در ساعات گرم روز و زیر نور آفتاب رخ میدهد. دوز استاندارد تنها یک قاشق چایخوری در یک لیتر آب است و عملیات باید حتماً در غروب انجام شود.
۲. آیا استفاده از نوشابه برای تمام گیاهان گلدانی بیخطر است؟
نوشابه روشی تجربی است و به دلیل قند بالا در صورت عدم شستشوی ثانویه برگها پس از چند ساعت، میتواند جلبکننده مورچهها، مگسها و قارچهای سیاه دوده شود. بنابراین مصرف صابون حشرهکش یا الکل اولویت بیشتری دارد.
۳. بهترین زمان برای سمپاشی درختان میوه علیه شته چه موقع است؟
بهترین زمان، در اواخر زمستان (به صورت پیشبهاره با روغن ولک) و در بهار، بلافاصله پس از ریزش نود درصد گلبرگها و فندقچهای شدن میوهها است. در زمان گلدهی کامل، سمپاشی به دلیل آسیب به زنبورها ممنوع است.
۴. چطور متوجه شویم گلدان ما دچار آفت شته شده است؟
علائمی مانند نوچ و چسبناک شدن سطح برگها (عسلک)، لوله شدن و چروکیدگی برگهای جوان انتهایی، زرد شدن تدریفی بوته و تجمع مورچهها در اطراف گلدان از نشانههای قطعی حضور شته است.
۵. آیا دارچین شتهها را میکشد یا فقط آنها را دفع میکند؟
دارچین بیشتر خاصیت دافع قوی دارد و با دور کردن مورچهها، سیستم حمایتی شتهها را مختل میکند تا دشمنان طبیعی به راحتی آنها را شکار کنند. البته عصاره غلیظ آن میتواند روی پورتها (نوزادان شته) اثر کشندگی ملایمی داشته باشد.
منابع
کارشناسان کشاورزی
سایت تتاکو
بدون نظر