سرمایهگذاری در احداث باغات پسته زمانی به سودآوری پایدار میرسد که سلامت و شادابی این درختان در برابر عوامل بیماریزا تضمین شود. پسته به دلیل شرایط خاص اقلیمی مناطق کشت و ساختار بیولوژیک خود، همواره در معرض طیف وسیعی از پاتژنهای قارچی، باکتریایی و نماندها قرار دارد. شناخت دقیق بیماریهای مهم درخت پسته و پایش علائم اولیه آنها، کلید اصلی در نجات درخت پسته در حال خشک شدن و حفظ سرمایه باغداران است.به کارگیری یک برنامه تغذیهای متوازن و استفاده از کودهای تقویتکننده، شادابی و بنیه عمومی درخت پسته را حفظ کرده و سرعت بازسازی بافتهای آسیبدیده از نیش آفات را افزایش میدهد.
در این مقاله تخصصی، شالوده آسیبشناسی باغات پسته، ویژگیهای بیماریهای مهم پسته، علائم قارچ درخت پسته و شیوههای کنترل و درمان آنها را پایش و بررسی میکنیم.
بخش اول: مهمترین بیماریهای ریشه، طوقه و سیستم آوندی پسته
بیماریهای این بخش بسیار خطرناک هستند زیرا مستقیماً سیستم انتقال آب و مواد غذایی درخت را فلج کرده و اغلب علت جمع شدن برگ درخت پسته و خشکیدگی ناگهانی آن به شمار میروند.
۱. پوسیدگی فیتوفترایی ریشه و طوقه پسته (گموز)
گموز یا شیره سیاه، مخربترین بیماری در میان انواع بیماری و آفات مهم پسته و روش های مبارزه با آنها است. این بیماری قارچی در خاکهای سنگین و غرقابی طغیان میکند. علائم آن شامل زردی برگها، ضعف شدید چتر، ریزش جوانهها و خروج صمغ تیره از طوقه است.
- کنترل و درمان: اصلاح ساختار آبیاری (دور کردن آب از طوقه)، استفاده از پایههای مقاوم و ضدعفونی طوقه با ترکیبات مس و قارچکش فوزتیل آلومینیوم.
۲. نماتود (نماتد) ریشه گرهی پسته
نماتدها موجودات ذرهبینی خاکزی هستند که با حمله به ریشهها، گرهها و گالهای متعددی ایجاد میکنند. این عارضه مانع از جذب مواد توسط ریشه شده و یکی از عوامل اصلی زردی، کوتولگی و علت جمع شدن برگ درخت پسته به شمار میرود. برای درمان، استفاده از نماتدکشهای تخصصی و افزایش ماده آلی خاک الزامی است.
۳. پژمردگی ورتیسیلیومی پسته
یک بیماری قارچی آوندی است که از طریق ریشه وارد شده و مجاری آبکش را مسدود میکند. علائم آن به صورت پژمردگی و سبزخشک شدن ناگهانی یک یا چند شاخه در بهار و تابستان بروز میکند.
۴. بیماری سر خشکیدگی درختان پسته
عوامل قارچی متعدد (مانند ناتراسیا) سبب ایجاد این عارضه میشوند. علائم بارز آن، سیاهی پوست شاخهها، ترشح صمغ و خشک شدن شاخهها از نوک به سمت پایین است که در صورت عدم هرس، کل درخت را آلوده میکند.
۵. پوسیدگی آرمیلاریایی طوقه و ریشه پسته (قارچ عسلی)
این بیماری قارچی باعث ایجاد بافتهای سفید نمدیشکل زیر پوست ریشه و طوقه میشود و درخت را به سمت مرگ تدریجی پیش میبرد.
بخش دوم: بیماریهای برگی و میوهای باغات پسته
۶. کپک زدگی دانه های پسته و قارچ زهر (آسپرژیلوس)
این عارضه که با نام پوسیدگی آسپرژیلوسی میوه نیز شناخته میشود، از کلیدیترین چالشهای صادراتی پسته است. قارچ آسپرژیلوس در شرایط رطوبت بالا و آسیب دیدگی پوست سبز میوه رشد کرده و زهرابه خطرناک «آفلاتوکسین» را تولید میکند. شناخت کپک زدگی دانه های پسته و قارچ زهر و پیشگیری از آن در سلامت بار بسیار حیاتی است.
۷. بیماری ماسوی پسته
بیماری ماسو یک عارضه قارچی-مخاطی است که مغز پسته را لزج، سفید و تلخ میکند. ناقل اصلی این بیماری حشرات مکنده به ویژه سنها هستند. مهار این حشرات، رابطه مستقیمی با کنترل ماسو دارد.
۸. بیماریهای لکه برگی (آلترناریایی و سپتوریایی)
- لکه برگی آلترناریایی: ایجاد لکههای قهوهای تیره و گرد روی برگها که در شرایط شرجی اواخر تابستان تشدید شده و سبب ریزش زودرس برگها میشود.
- لکه برگی سپتوریایی: لکههای ریزتر و خاکستری با حاشیه تیره روی برگها که کارخانه فتوسنتز درخت را ضعیف میکند.
بخش سوم: برخی بیماریهای دیگر درختان پسته
- سوختگی خوشه، شاخه و شکوفه: این عارضهها که اغلب منشأ باکتریایی یا قارچی دارند، در بهارهای مرطوب باعث سیاه شدن و ریزش شکوفهها و خوشههای جوان میشوند.
- بیماری زنگ پسته: ایجاد جوشهای نارنجی یا قهوهای در سطح زیرین برگها که بیشتر در مناطق مرطوب پایش میشود.
- بیماری سفیدک پودری: پوشش آردیشکل سفید روی برگهای جوان که رشد آنها را متوقف میکند.
- پوسیدگی رزلینیایی ریشه (پوسیدگی سفید ریشه): نابودی ریشههای فرعی بر اثر قارچ که منجر به زردی و سوختگی برگ درختان پسته میشود.
بخش چهارم: حشرات کلیدی ناقل و تشدیدکننده بیماریها
برخی از بیماری های مهم درخت پسته با فعالیت آفات شدت مییابند:
- پسیل پسته (شیره خشک): حورههای پسیل پسته با ترشح عسلک، بستر را برای رشد قارچهای دوده (فوماژین) فراهم کرده و سبب ضعف عمومی و ریزش جوانه میشود. تقویت بنیه درخت با کودهای اصولی و پاشش بهترین سم برای درخت پسته (مانند موونتو یا گوگرد میکرونیزه) برای کنترل آن الزامی است.
- زنجره پسته (شیره تر): این آفت با نام زنجره پسته نیز شناخته میشود و با ترشحات چسبناک خود در اوایل بهار، خوشهها را تضعیف کرده و راه را برای ورود قارچهای حمایتی باز میکند.
بخش پنجم: روشهای کنترل، درمان و پیشگیری تلفیقی
نکات مرتبط با جلوگیری از ابتلا به بیماری پسته
۱. بهداشت باغ و هرس: قطع شاخههای آلوده به سرخشکیدگی و سوزاندن آنها در زمستان. ۲. تنظیم مدار آبیاری: دوری از آبیاری سنگین غرقابی و ممانعت از تجمع آب پای طوقه. ۳. استفاده از یخآب زمستانه: کاهش بار میکروبی و قارچی خاک سطحی.
مدیریت کنترل بیماریها پس از برداشت پسته
مهمترین فاز پیشگیری، پس از چیدن میوه است. در این مرحله، جمعآوری تمام پستههای ریزشکرده و برگهای آلوده از کف باغ و شخم زدن بین ردیفها، پناهگاه زمستانگذرانی قارچها و آفات را نابود میسازد. همچنین محلولپاشی ترکیبات مسی (بردوفیکس) پس از برداشت، مانع ورود پاتژنها از محل زخم خوشههای چیده شده میشود.
جدول راهنمای تشخیص و درمان بیماریهای پسته
| نام بیماری / آفت اثرگذار | علائم بارز روی درخت | بهترین شیوه پیشگیری و کنترل | بهترین سم برای درخت پسته |
|---|---|---|---|
| گموز (فیتوفترا) | صمغ تیره طوقه + زردی و ریزش برگ | طوقه تشتکی + پایههای مقاوم | فوزتیل آلومینیوم / اکسیکلرور مس |
| سر خشکیدگی شاخه | سیاه شدن و خشکی شاخه از نوک | هرس شاخههای آلوده از ۱۰ سانت پایینتر | پانسمان محل هرس با بردوفیکس |
| ماسوی پسته | لزج و اسفنجی شدن مغز پسته | مبارزه قاطع با حشرات ناقل (سن) | افوریا / فندال (جهت دفع سن) |
| آسپرژیلوس (کپک دانه) | لکههای پودری سیاه و زرد روی مغز | جلوگیری از آفتزدگی پوست سبز | ترکیبات مسی در مراحل پایانی |
| نماتد ریشه گرهی | گرهدار شدن ریشه + جمع شدن برگ | افزایش ماده آلی خاک + یخآب | نماتدکشهای تخصصی (ولوم) |
| پسیل پسته | شکرک سفید روی برگ + ریزش جوانه | شستشوی باغ با صابون + تغذیه متوازن | موونتو / دایابون / گوگرد |
جمعبندی و نتیجهگیری
حفظ سلامت باغات پسته در برابر تکتک بیماریهای مهم درخت پسته نیازمند رویکردی پیشگیرانه و علمی است. اجرای بهداشت باغ در زمستان، هرس به موقع سرخشکیدگیها، مدیریت رطوبت خاک برای پیشگیری از گموز و استفاده هوشمندانه از سموم و قارچکشهای سیستمیک، شالوده اصلی مبارزه را تشکیل میدهند. پایش منظم علائم قارچ درخت پسته و مداخله سریع، به شما این امکان را میدهد تا درختان آسیبدیده را نجات داده و بازدهی باغ خود را در بالاترین سطح ممکن حفظ کنید.
۱. اصلیترین علت جمع شدن برگ درخت پسته چیست؟
علاوه بر تنشهای حرارتی و شوری شدید، حمله نماتد ریشه گرهی و قارچ ورتیسیلیوم که جذب آب توسط ریشهها را مختل میکنند، از اصلیترین دلایل فیزیولوژیک جمع شدن و لولهشدن برگها هستند.
۲. چگونه میتوان خطر تولید قارچ زهر (آفلاتوکسین) را در پسته کاهش داد؟
با برداشت به موقع محصول قبل از بیشرسیدگی، کنترل آفاتی که پوست سبز پسته را سوراخ میکنند (مثل سن و پروانه کرم گلوگاه) و انتقال سریع بار چیده شده به ترمینالهای فرآوری پسته بهداشتی.
۳. آیا قارچکشهای مسی را میتوان در زمان گلدهی پسته مصرف کرد؟
خیر، استفاده از ترکیبات مسی سنگین در زمان باز شدن شکوفهها و گلدهی ممنوع است؛ زیرا باعث گیاهسوزی شدید و سقط جنین خوشهها میشود. بهترین زمان مصرف آنها در فاز خواب یا پس از تشکیل کامل میوه است.
۴. نقش شخم زمستانه در کنترل بیماریهای برگی چیست؟
قارچهایی مانند آلترناریا و سپتوریا زمستان را روی برگهای ریزشکرده کف باغ سپری میکنند. شخم زدن زیر درختان باعث دفن شدن این برگها در اعماق خاک و از بین رفتن اسپورهای قارچی میشود.
۵. برای نجات درخت پسته در حال خشک شدن ناشی از گموز چه باید کرد؟
باید فوراً خاک دور طوقه را تا بخش ریشههای اصلی کنار زد تا طوقه در معرض هوا خشک شود. سپس بافتهای پوسیده و قهوهای را با چاقوی تیز تراشیده و محل را با خمیر بردوفیکس غلیظ پانسمان کرد.
منابع
کارشناسان کشاورزی
سایت تتاکو
بدون نظر