تولید اقتصادی محصولات کشاورزی و دستیابی به بالاترین میزان برداشت، نیازمند دقت بالا در تمام مراحل مدیریت مزارع و باغات است. در فرآیند نگهداری از گیاهان، تغذیه اصولی و بهموقع با انواع کود، بستر لازم را برای افزایش مقاومت طبیعی و باردهی ایدهآل فراهم میکند. با این حال، اگر این زنجیره حمایتی با یک برنامه آفتزدایی اصولی تکمیل نشود، تمام زحمات و هزینههای انجامشده به راحتی هدر میرود.
بسیاری از کشاورزان با وجود خرید گرانترین آفتکشها و علفکشهای بازار، در پایان فصل با کاهش شدید حجم و کیفیت محصول مواجه میشوند. دلیل اصلی این اتفاق، بروز خطاها و اشتباهات رایج در سمپاشی است که کارایی ترکیبات شیمیایی را به شدت افت میدهد. در این مقاله تخصصی، عواملی که موجب عدم اثرگذاری خوب سم در هنگام سمپاشی میشود را به همراه راهکارهای علمی دوری از آنها بررسی میکنیم.
بررسی عواملی که موجب عدم اثرگذاری خوب سم در هنگام سمپاشی میشود
پدیده عدم کنترل آفت یا علف هرز پس از سمپاشی، معمولاً به کیفیت خودِ سم ارتباطی ندارد؛ بلکه ناشی از نادیده گرفتن فاکتورهای محیطی، فیزیکی و فازیولوژیک گیاه است. هنگامی که یک ماده موثره روی برگ قرار میگیرد، برای نفوذ یا اثرگذاری تماسی نیازمند شرایط بهینهای است.
عواملی همچون بالا بودن سختی و pH آب تانکر (آبهای قلیایی)، کالیبره نبودن نازلها و تولید قطرات بسیار درشت یا بسیار ریز، عدم استفاده از مویان یا صابون کشاورزی روی برگهای مومی، و پایش دیرهنگام مزرعه زمانی که جمعیت آفت از آستانه خسارت اقتصادی عبور کرده است، همگی دست به دست هم میدهند تا کارایی عملیات را به حداقل برسانند. در ادامه، این موارد را در قالب بخشهای تخصصیتر کالبدشکافی میکنیم.
۷ اشتباه رایج در استفاده از سموم کشاورزی که باید از آنها دوری کنید
شناخت دقیق رفتارهای اشتباه در زمان مدیریت شیمیایی باغ، اولین قدم برای اصلاح فرآیندها و جلوگیری از سقوط نرخ برداشت محصول است. در این بخش، ۷ اشتباه کلیدی و بسیار رایج در میان کشاورزان را بررسی میکنیم.
۱. محلول پاشی در هوای گرم و ساعات میانی روز
یکی از بزرگترین خطاها، محلول پاشی در هوای گرم است. زمانی که دمای محیط به بالای ۳۰ درجه سانتیگراد میرسد، روزنههای برگ برای جلوگیری از اتلاف آب به سرعت بسته میشوند. در این شرایط، سموم سیستمیک توانایی ورود به گیاه را ندارند. علاوه بر این، قطرات آب حاوی سم زیر نور شدید خورشید مانند ذرهبین عمل کرده و با تبخیر سریع حلال، تمرکز ماده شیمیایی را روی پوست برگ بالا برده و سبب گیاهسوزی شدید و ریزش برگها و جوانههای گل میشود.
۲. بیتوجهی به زمانبندی بارندگی و پدیده شستشوی سم
باران بر خلاف ظاهر پاککنندهاش، میتواند دشمن اصلی سموم تماسی و علفکشها باشد. اگر بلافاصله پس از اتمام کار باران ببارد، ماده موثره پیش از تثبیت یا جذب، شسته شده و به درون خاک میریزد که این امر علاوه بر بیاثر شدن عملیات، ریسک مسمومیت خاک را بالا میبرد.
۳. عدم تنظیم pH آب مخزن (هیدرولیز سموم)
آبهای قلیایی و سنگین که در اکثر مناطق کشاورزی ایران یافت میشوند، پیوندهای شیمیایی سموم (بهویژه ترکیبات ارگانوفسفره) را در داخل تانکر به سرعت تجزیه میکنند. سمپاشی با آب قلیاییِ اصلاحنشده، مانند پاشیدن آب خالص روی درختان است.
۴. مصرف متوالی و اصرار بر یک نام تجاری سم
استفاده مداوم از یک سم در طول فصل، مکانیسم دفاعی آفات را تحریک کرده و منجر به بروز مقاومت ژنتیکی شدید در نسلهای بعدی میشود؛ پدیدهای که کشاورز را مجبور به افزایش خودسرانه دوز مصرفی و نهایتاً آسیب به گیاه میکند.
۵. اختلاط نامناسب و ناآگاهانه سموم و کودها
ترکیب همزمان چندین سم حشرهکش، قارچکش و کودهای ماکرو بدون تست سازگاری، منجر به گچ شدن، ایجاد رسوب در کف تانکر و گرفتگی نازلها میشود و خروجی آن مادهای است که یا اثری ندارد یا گیاه را مسموم میکند.
۶. کالیبره نکردن سمپاش و انتخاب نازل اشتباه
اگر سرعت حرکت اپراتور یا تراکتور با میزان دبی خروجی نازلها هماهنگ نباشد، برخی بخشهای درخت بیش از حد مجاز سم دریافت کرده و دچار سوختگی میشوند و برخی بخشها بدون سم باقی میمانند.
۷. نادیده گرفتن پوشش کامل پشت برگها
بسیاری از آفات کلیدی مانند کنهها، شتهها و سفیدبالکها در سطح زیرین برگها تجمع میکنند. سمپاشیهای سطحی که فقط روی برگ را خیس میکنند، هیچ دسترسی به این کانونهای آلودگی نخواهند داشت.
راهنمای جامع مدیریت بارندگی و آبیاری در زمان مصرف علفکشها
مدیریت رطوبت، چه به صورت باران طبیعی و چه به صورت آبیاری مصنوعی، فاکتور تعیینکننده در میزان موفقیت یا شکست عملیات علفزدایی مزارع است.
فاصله سمپاشی علف کش تا بارندگی
پاسخ کوتاه برای تعیین فاصله سمپاشی علف کش تا بارندگی، حداقل ۴ تا ۶ ساعت است. این زمان بستگی مستقیمی به فرمولاسیون و ساختار علفکش دارد. علفکشهای تماسی به زمان کمتری نیاز دارند، در حالی که ترکیبات سیستمیک برای نفوذ کامل به بافت آوندها نیازمند زمان بیشتری هستند. اگر پیشبینی هواشناسی نشاندهنده رطوبت و باران در ساعات آینده است، عملیات باید متوقف شود.
تاثیر باران بر گلایفوزیت
علفکش سیستمیک و عمومی گلایفوزیت (رانداپ) به شدت به رطوبت پس از مصرف حساس است. تاثیر باران بر گلایفوزیت در بازه زمانی کمتر از ۶ ساعت پس از سمپاشی، به صورت شستشوی کامل ماده موثره از روی پهنبرگها و کاهش شدید کارایی آن ظاهر میشود. برای بهبود این وضعیت، استفاده از سورفکتانتها و مواد چسباننده (مویان) الزامی است تا سرعت جذب این علفکش سیستمیک افزایش یابد.
بارندگی بعد از سم علف کش و راهکار مواجهه
اگر با پدیده بارندگی بعد از سم علف کش در کمتر از ۲ ساعت مواجه شدید، اثر سم کاملاً از بین رفته است. در این حالت، پس از خشک شدن کامل اندامهای هوایی علفهای هرز و پایداری هوا، عملیات سمپاشی باید با دوز استاندارد تجدید شود تا از پیشروی و غلبه علفهای هرز بر محصول اصلی جلوگیری به عمل آید.
آبیاری بعد از سم علف کش
زمان آبیاری بعد از سم علف کش کاملاً به نوع علفکش بستگی دارد. اگر از علفکشهای برگی و سیستمیک (مانند توفوردی یا گلایفوزیت) استفاده کردهاید، آبیاری باید حداقل تا ۲۴ تا ۴۸ ساعت به تأخیر بیفتد تا رطوبت خاک موجب شسته شدن سم از روی اندامهای هوایی یا رقیق شدن شیره گیاهی نگردد. اما در خصوص علفکشهای پیشرویشی خاکمصرف (مانند تریفلورالین)، آبیاری سبک بارانی بلافاصله پس از سمپاشی برای تثبیت سم در لایه سطحی خاک و فعالسازی آن کاملاً الزامی است.
تحلیل تاثیر تغییرات جوی روی محلولپاشیهای تغذیهای و حفاظتی
علاوه بر سموم، ترکیبات کلسیمی و قارچکشها نیز تحت تأثیر شدید فاکتورهای اقلیمی و اشتباهات زمانبندی قرار دارند.
محلول پاشی قبل بارندگی
انجام محلول پاشی قبل بارندگی در صورتی که فاصله زمانی کمتر از ۴ ساعت باشد، یک اشتباه بزرگ مالی است. چه سموم حفاظتی و چه کودهای مایع، قبل از باران شسته شده و کاراییشان صفر میشود. همواره تقویم هواشناسی ۷۲ ساعته منطقه خود را قبل از هرگونه محلولپاشی چک کنید.
بارندگی بعد از محلول پاشی کلسیم
کلسیم عنصری با حرکت بسیار کند در بافت گیاهی است و جذب برگی آن به زمان طولانیتری نیاز دارد. بروز بارندگی بعد از محلول پاشی کلسیم در فاصله کمتر از ۱۲ تا ۲۴ ساعت، بخش عمدهای از این عنصر حیاتی را از روی پوست میوه و برگ میشوید. از آنجا که کلسیم برای جلوگیری از عوارضی مثل لکه تلخ سیب و پوسیدگی گلگاه گوجهفرنگی نقشی حیاتی در کنار تغذیه با کودهای دیگر دارد، در صورت شسته شدن با باران شدید، تکرار محلولپاشی پس از مساعد شدن هوا ضروری است.
جمعبندی و نتیجهگیری
بررسی اشتباهات رایج در سمپاشی نشان میدهد که عدم موفقیت در کنترل عوامل خسارتزا، ناشی از بیتوجهی به جزییات فیزیکی و محیطی است. برای جلوگیری از کاهش محصول، مدیریت دقیق فاصله سمپاشی علف کش تا بارندگی، اجتناب از محلول پاشی در هوای گرم، تنظیم دقیق اسیدیته آب و هماهنگی زمان آبیاری بعد از سم علف کش الزامی است. پایداری و سلامت باغات، حاصل ترکیب هوشمندانه تغذیه با کودهای باکیفیت و اجرای دقیق اصول گیاهپزشکی در زمان مناسب است.
سؤال ۱: چرا آبهای با pH بالا (قلیایی) اثربخشی سموم حشرهکش را از بین میبرند؟
پاسخ: در محیطهای قلیایی (pH بالای ۷.۵)، پدیدهای به نام هیدرولیز قلیایی رخ میدهد که طی آن پیوندهای شیمیایی ماده موثره سم به سرعت شکسته شده و سم به ترکیبات فرعی بیاثر تبدیل میشود.
سؤال ۲: حداقل فاصله زمانی ایمن بین سمپاشی و باران برای قارچکشهای حفاظتی چقدر است؟
پاسخ: قارچکشهای حفاظتی مانند اکسیکلرور مس حداقل به ۳ تا ۴ ساعت زمان در هوای خشک نیاز دارند تا روی برگ تثبیت شوند و لایه محافظ را تشکیل دهند.
سؤال ۳: آیا باد شدید هم جزو اشتباهات رایج در سمپاشی محسوب میشود؟
پاسخ: بله، سمپاشی در باد بالای ۱۰ کیلومتر بر ساعت سبب پدیده بادبردگی (Drift) شده که سم را از روی هدف دور کرده و به مزارع مجاور میبرد و سبب عدم پوشش یکنواخت باغ میشود.
سؤال ۴: افزودن صابون کشاورزی (مویان) به علفکش گلایفوزیت چه تأثیری در زمان بارندگی دارد؟
پاسخ: مویان کشش سطحی را کاهش داده و سرعت نفوذ گلایفوزیت را در لایه مومی برگ افزایش میدهد؛ در نتیجه مقاومت سم را در برابر شسته شدن توسط بارانهای زودهنگام بالا میبرد.
سؤال ۵: چرا محلولپاشی در اوایل صبح بر عصر ترجیح دارد؟
پاسخ: در اوایل صبح روزنههای برگ بازتر هستند و گیاه تورژسانس (شادابی) بالایی دارد، در نتیجه سموم سیستمیک و کودها با سرعت و راندمان بالاتری جذب بافتهای داخلی میشوند.
منابع
کارشناسان کشاورزی
سایت تتاکو
بدون نظر